Thu nhập 100 triệu chịu thuế 35%: Nguy cơ chảy máu chất xám lao động trình độ cao

Ông Long khẳng định, biểu thuế hiện nay ‘dồn’ người lao động vào các bậc cao rất sớm. Điều này đi ngược xu hướng quốc tế, khi hầu hết các nước chỉ áp dụng mức thuế tối đa đối với nhóm thu nhập cực cao, đồng thời tạo cơ chế khấu trừ thực tế để bảo đảm công bằng theo hoàn cảnh từng cá nhân.

Ông Long cho rằng nếu gánh thuế quá nặng, hệ quả xảy ra không chỉ là giảm thu nhập khả dụng của người lao động, mà lợi ích quốc gia trong dài hạn cũng bị ảnh hưởng:

“Thuế TNCN quá cao có thể làm suy giảm động lực phấn đấu, cống hiến. Người lao động có trình độ cao có xu hướng chuyển sang các cấu trúc trả lương không chính thức, chuyển nguồn thu sang kinh doanh cá nhân để tránh thuế, hoặc thậm chí tìm kiếm cơ hội ở nước ngoài. Điều này gây thất thoát chất xám, làm giảm năng suất nền kinh tế”, vị chuyên gia khẳng định

Vì vậy, nhiều chuyên gia đã đặt vấn đề, đã đến lúc cần cải cách biểu thuế TNCN một cách toàn diện, theo hướng. Mục tiêu của thuế không phải là thu được nhiều nhất ngay lập tức, mà là nuôi dưỡng nguồn thu bền vững. Muốn vậy, chính sách thuế phải hợp lý, tạo động lực làm việc, sáng tạo và cống hiến cho người lao động”

Theo phân tích của PGS.TS Phan Hữu Nghị – Phó Viện trưởng Viện Ngân hàng – Tài chính (Đại học Kinh tế Quốc dân), thu nhập bình quân đang tăng nhanh, kéo theo việc nhiều người rơi vào bậc thuế cao hơn dù thu nhập thực chưa phản ánh đúng mức sống.

“Thu nhập tăng 30% nhưng nếu không nới biên độ và điều chỉnh mức thuế tương ứng, người lao động sẽ chịu phần thiệt. Trong dài hạn, điều này ảnh hưởng đến tâm lý cống hiến và minh bạch trong khai thuế”, ông Nghị cảnh báo.

Điều chỉnh khoảng cách giữa các bậc thuế rộng hơn

PGS.TS Lê Xuân Trường, Trưởng Khoa Thuế và Hải quan (Học viện Tài chính) nhận định, số lượng mức thuế suất hiện hành quá nhiều (7 bậc) và quá dày ở nhóm thu nhập trung bình trở lên, làm tốc độ điều tiết tăng nhanh, không hợp lý với mục tiêu công bằng xã hội.

iểu thuế được ban hành từ năm 2007 và áp dụng từ năm 2009 đến nay chưa sửa đổi, trong khi GDP bình quân đầu người đã tăng 3,8 lần (từ 1.226 USD năm 2009 lên 4.717 USD năm 2024). Như vậy, không gian điều chỉnh là rất rõ ràng.

Cả hai phương án của dự thảo đều giảm số bậc thuế xuống 5, giữ nguyên mức 5% và 35%. Phương án 2 nâng ngưỡng thu nhập tính thuế ở mức thuế suất cao nhất từ 960 triệu đồng/năm lên 1,2 tỉ đồng/năm.

Tuy nhiên, theo PGS.TS Lê Xuân Trường, cần tiếp tục điều chỉnh khoảng cách giữa các bậc rộng hơn, đồng thời nâng ngưỡng thu nhập chịu thuế suất cao nhất lên 1,5 tỷ đồng/năm tương đương 8 – 10 lần GDP bình quân đầu người theo thông lệ quốc tế để bảo đảm tính lũy tiến hợp lý và tạo động lực thu hút nhân lực chất lượng cao.

Ông cũng đề xuất giảm mức thuế suất cao nhất từ 35% xuống 30%, với mục tiêu vừa đảm bảo điều tiết thu nhập, vừa tăng tính cạnh tranh, thu hút chuyên gia làm việc tại Việt Nam.

PGS.TS Phan Hữu Nghị – Phó Viện trưởng Viện Ngân hàng – Tài chính (Đại học Kinh tế Quốc dân) cho rằng, rút gọn biểu thuế còn 5 bậc là hợp lý, phù hợp thông lệ quốc tế. Tuy nhiên, cấu trúc hiện đề xuất chưa hợp lý khi loại bỏ hai bậc 10% và 20% nhưng vẫn giữ nguyên mức cao nhất 35%.

Theo ông, điều này tạo độ dốc thuế quá lớn giữa các bậc thuế trung bình và cao, không bảo đảm nguyên tắc lũy tiến và giảm động lực lao động.

Ông đề xuất biểu thuế như sau: bậc 1: 0 – 10 triệu đồng/tháng – 5%; bậc 2: 10 – 30 triệu đồng/tháng – 10%; bậc 3: 30–70 triệu đồng/tháng – 15%; bậc 4: 70 – 150 triệu đồng/tháng – 20%; bậc 5: Trên 150 triệu đồng/tháng – 25%.