Ngân hàng được thu giữ tài sản bảo đảm xử lý nợ xấu

Quyền thu giữ tài sản được luật hóa: Bước ngoặt lịch sử ngành ngân hàng

Quốc hội đã chính thức thông qua Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Các tổ chức tín dụng với hiệu lực từ 15/10/2025. Điểm nhấn quan trọng nhất là việc luật hóa quyền thu giữ tài sản bảo đảm của ngân hàng, tạo nên bước ngoặt lịch sử cho toàn ngành.

Theo Điều 198a mới, các tổ chức tín dụng và công ty xử lý nợ được phép thu giữ tài sản bảo đảm khi khoản vay rơi vào nợ xấu. Tuy nhiên, việc thu giữ chỉ được thực hiện khi đáp ứng đầy đủ các điều kiện: có thỏa thuận rõ ràng trong hợp đồng, tài sản được đăng ký hợp lệ, không bị tranh chấp, kê biên hoặc áp dụng biện pháp khẩn cấp từ tòa án.

Đặc biệt với tài sản bất động sản, quy trình được thắt chặt hơn. Ngân hàng bắt buộc phải công khai thông tin ít nhất 15 ngày trước khi thu giữ. UBND và Công an cấp xã nơi có tài sản sẽ chịu trách nhiệm bảo đảm trật tự, đồng thời chứng kiến và lập biên bản nếu người vay không hợp tác. Điều này nhằm ngăn ngừa hành vi cưỡng chế trái phép, đảm bảo tính minh bạch và khách quan trong quá trình xử lý.

Luật cũng quy định rõ các trường hợp đặc biệt. Khi tài sản bảo đảm bị kê biên để thi hành án, việc xử lý sẽ tuân theo pháp luật thi hành án dân sự trong ba trường hợp: hợp đồng bảo đảm ký sau khi bản án có hiệu lực, thi hành án liên quan cấp dưỡng hoặc bồi thường thiệt hại về tính mạng sức khỏe, và có sự đồng ý bằng văn bản của ngân hàng.

Nợ xấu 265.000 tỉ đồng: Cản trở lớn cho tăng trưởng tín dụng

Nền kinh tế đang kỳ vọng vào chu kỳ tăng trưởng mạnh mẽ hậu suy giảm, nhưng hệ thống ngân hàng lại đối mặt điểm nghẽn lớn từ nợ xấu. Chỉ tính riêng quý I/2025, tổng nợ xấu nội bảng từ các khoản cho vay khách hàng của 27 ngân hàng niêm yết đã vượt mốc 265.000 tỉ đồng, tương ứng tỷ lệ 2,16%.

Con số này tăng mạnh so với mức 1,92% của quý IV/2024, cho thấy áp lực nợ xấu đang gia tăng. Một số ngân hàng thậm chí ghi nhận tỷ lệ nợ xấu vượt ngưỡng 3%, tạo ra thách thức lớn cho khả năng mở rộng tín dụng.

Trong bối cảnh mục tiêu tăng trưởng GDP năm 2025 được đặt ở mức 8%, định hướng tăng trưởng tín dụng khoảng 16% trở nên cấp thiết hơn bao giờ hết. Theo số liệu mới nhất của Ngân hàng Nhà nước, đến ngày 18/6/2025, dư nợ tín dụng toàn hệ thống mới tăng 7,14%. Mặc dù cao hơn cùng kỳ năm trước, con số này vẫn chỉ đạt một nửa mục tiêu đề ra.

Việc khơi thông nguồn vốn đang bị “kẹt” bởi nợ xấu trở thành yêu cầu cấp thiết để đạt mục tiêu tín dụng trong 6 tháng còn lại của năm. Quyền thu giữ tài sản bảo đảm được luật hóa chính là chìa khóa quan trọng để giải quyết bài toán này.

Ngân hàng bán lẻ hưởng lợi: Cơ hội tái cấp vốn nhanh chóng

Công cụ pháp lý mới sẽ giúp ngân hàng xử lý nhanh tài sản gắn với các khoản vay quá hạn, đặc biệt những tài sản phức tạp về pháp lý như bất động sản chưa hoàn công, ô tô đã chuyển nhượng hoặc máy móc thiết bị di động. Trước đây, việc xử lý các loại tài sản này phụ thuộc vào sự hợp tác của người vay hoặc phải khởi kiện ra tòa, vừa tốn thời gian vừa tiềm ẩn rủi ro pháp lý.

Nhóm ngân hàng bán lẻ được đánh giá là những đơn vị hưởng lợi rõ rệt nhất từ thay đổi này. Theo báo cáo của VIS Rating, các ngân hàng như VIB, ACB, TPBank và VPBank đều có tỷ trọng cho vay cá nhân rất cao, từ 50% đến hơn 80% tổng dư nợ. Danh mục cho vay này thường gắn với các tài sản bảo đảm như ô tô, bất động sản nhỏ, máy móc thiết bị – vốn dễ rơi vào tình trạng khó thu giữ nếu khách hàng không hợp tác.

Tỷ lệ nợ có vấn đề tại các ngân hàng này cũng đang ở mức cao. VIB và VPBank ghi nhận trên 5%, TPBank và ACB quanh mức 3-3,5%. Việc có được công cụ pháp lý để chủ động xử lý tài sản là bước ngoặt then chốt cho những ngân hàng này.

Đáng chú ý, các ngân hàng trên đã chủ động “dọn sạch” bảng cân đối từ trước bằng cách tăng mạnh trích lập dự phòng rủi ro. Giai đoạn 2022-2024, VPBank, TPBank và VIB dẫn đầu về tỷ lệ nợ xấu được xử lý bằng nguồn dự phòng, thậm chí vượt xa mức trung bình ngành. Điển hình như VPBank, tỷ lệ này tăng vọt từ khoảng 35% năm 2023 lên gần 60% năm 2024.

Theo phân tích của Tài Chính 247, với hành lang pháp lý mới, các ngân hàng bán lẻ sẽ phát huy tối đa nguồn dự phòng đã tích lũy, rút ngắn chu kỳ xử lý nợ và tăng tốc tái cấp vốn. Điều này không chỉ giúp giảm áp lực trích lập trong tương lai mà còn tạo ra nguồn vốn quay vòng hiệu quả cho hoạt động kinh doanh.

Về dài hạn, việc biến tài sản “đóng băng” thành vốn quay vòng sẽ góp phần tăng hiệu quả sử dụng vốn, cải thiện hệ số an toàn vốn và thúc đẩy chu kỳ tín dụng lành mạnh. Ngân hàng có thể thu hồi nợ nhanh hơn, xóa sổ nợ xấu sớm hơn, từ đó giải phóng nguồn vốn đang bị “kẹt” để tái cấp cho các khoản vay mới.

Việc luật hóa quyền thu giữ tài sản bảo đảm đánh dấu bước ngoặt quan trọng cho ngành ngân hàng Việt Nam. Với công cụ pháp lý vững chắc, các ngân hàng sẽ có khả năng xử lý hiệu quả 265.000 tỉ đồng nợ xấu đang “đóng băng”, tạo điều kiện thuận lợi để đạt mục tiêu tăng trưởng tín dụng 16% trong năm 2025. Đây không chỉ là cơ hội vàng cho ngành ngân hàng mà còn là nền tảng vững chắc hỗ trợ tăng trưởng kinh tế 8% mà Chính phủ đã đề ra.