Doanh nghiệp Việt linh hoạt điều chỉnh, đối phó thuế quan Mỹ

Doanh nghiệp xuất khẩu Việt Nam, tận dụng cơ hội từ thuế quan Mỹ

Ngày 9/4/2025, Tổng thống Mỹ Donald Trump công bố giảm thuế đối ứng xuống 10% và hoãn áp thuế trong 90 ngày cho hơn 75 quốc gia, mang lại cơ hội lớn cho doanh nghiệp Việt Nam.

Cùng ngày, Phó Thủ tướng Hồ Đức Phớc, trong vai trò Đặc phái viên của Tổng Bí thư Tô Lâm, đã gặp đại diện Thương mại Mỹ Jamieson Greer tại Washington, thống nhất đàm phán thỏa thuận thương mại song phương. Động thái này thúc đẩy các ngành xuất khẩu chủ lực như gỗ, dệt may, và da giày khẩn trương tái cơ cấu để thích ứng với chính sách thuế mới.

Ngành gỗ, đóng góp 8 tỷ USD vào kim ngạch xuất khẩu sang Mỹ năm 2024 (chiếm 50% tổng giá trị), đang tích cực điều chỉnh. Ông Ngô Sỹ Hoài, Phó Chủ tịch Hiệp hội Gỗ và Lâm sản Việt Nam (Viforest), cho biết các doanh nghiệp tập trung tìm nguồn nguyên liệu hợp pháp, đạt chứng chỉ quản lý rừng bền vững (FSC – Forest Stewardship Council), đồng thời tăng nhập khẩu gỗ xẻ và gỗ tròn từ Mỹ.

Ngành dệt may, với 16 tỷ USD xuất khẩu, cũng chuyển hướng mạnh mẽ. Ông Trương Văn Cẩm, Phó Chủ tịch Hiệp hội Dệt may Việt Nam (Vitas), nhấn mạnh việc mở rộng thị trường sang EU, Nhật Bản, và Canada – nơi Việt Nam có hiệp định thương mại tự do (FTA – Free Trade Agreement).

Da giày, đạt kim ngạch 10 tỷ USD sang Mỹ, đối mặt thách thức tương tự. Bà Phan Thị Thanh Xuân, Phó Chủ tịch Hiệp hội Da giày – Túi xách Việt Nam, đề xuất nhập nguyên liệu từ Mỹ, như da thuộc, và áp dụng công nghệ sản xuất xanh để tăng cạnh tranh.

Các doanh nghiệp được khuyến khích minh bạch chuỗi cung ứng (supply chain – mạng lưới sản xuất và phân phối), đàm phán chia sẻ rủi ro với đối tác, và tái cấu trúc sản xuất để giảm chi phí. Chính phủ hỗ trợ bằng các chính sách giảm thuế giá trị gia tăng từ 10% xuống 8%, giãn nợ, và đơn giản hóa thủ tục hải quan, giúp doanh nghiệp tận dụng tối đa 90 ngày ân hạn.

Phân tích chiến lược thích ứng: Đa dạng hóa thị trường là chìa khóa

Quyết định hoãn thuế 90 ngày và giảm mức thuế xuống 10% của Mỹ là “khoảng thở” cho doanh nghiệp Việt Nam, nhưng cũng đặt ra bài toán chiến lược dài hạn. Ngành gỗ đang nỗ lực giảm thâm hụt thương mại với Mỹ, vốn đạt 100 tỷ USD năm 2024, bằng cách nhập khẩu nguyên liệu như gỗ xẻ và veneer.

Động thái này không chỉ hỗ trợ cân bằng cán cân thương mại mà còn củng cố thiện chí trong đàm phán song phương, như cam kết ngày 9/4/2025. So với năm 2019, khi chiến tranh thương mại Mỹ-Trung giúp xuất khẩu gỗ Việt Nam tăng 15%, bối cảnh hiện tại đòi hỏi sự linh hoạt hơn do cạnh tranh từ Ấn Độ và Indonesia.

Dệt may, chiếm 40% kim ngạch xuất khẩu sang Mỹ, đối mặt nguy cơ giá hàng hóa tăng 5-7% do thuế 10%, làm giảm sức cạnh tranh so với Bangladesh (thuế nhập Mỹ 0% cho một số mặt hàng). Việc đa dạng hóa thị trường, như Vitas đề xuất, rất khả thi khi Việt Nam có 16 FTA. Ví dụ, xuất khẩu dệt may sang EU đạt 4 tỷ USD năm 2024, tăng 10% nhờ EVFTA (thuế suất 0%).

Tuy nhiên, mở rộng sang Canada đòi hỏi đầu tư vào thiết kế và thương hiệu, vốn là hạn chế của mô hình gia công xuất khẩu (OEM – Original Equipment Manufacturing) truyền thống, chiếm 70% doanh nghiệp dệt may Việt.

Ngành da giày, với 35% kim ngạch phụ thuộc Mỹ, cũng cần thay đổi. Nhập da thuộc từ Mỹ có thể giảm thuế nhập khẩu (5-10% tại Mỹ), nhưng yêu cầu về công nghệ xanh và truy xuất nguồn gốc (traceability – khả năng theo dõi xuất xứ sản phẩm) là thách thức lớn. Năm 2018, khi Mỹ áp thuế 25% với Trung Quốc, xuất khẩu da giày Việt Nam sang Mỹ tăng 10% trong 6 tháng. Lần này, nếu không hành động nhanh, kim ngạch có thể giảm 5-8%, tương đương 800 triệu USD, do cạnh tranh toàn cầu gay gắt.

Chính sách hỗ trợ của Chính phủ, như giảm thuế giá trị gia tăng và giãn nợ, giúp doanh nghiệp tiết kiệm 2-3% chi phí vận hành. Tuy nhiên, hiệu quả phụ thuộc vào cải cách thủ tục hành chính, vốn từng bị phàn nàn chậm trễ giai đoạn 2020-2022, khiến 20% doanh nghiệp nhỏ gặp khó khăn thanh khoản. Việc đàm phán chia sẻ rủi ro trong chuỗi cung ứng là sáng kiến thông minh, nhưng cần thời gian để xây dựng niềm tin với đối tác quốc tế, đặc biệt với các thị trường mới như Trung Đông.

Dự báo thị trường xuất khẩu: Cơ hội từ tái định hướng doanh nghiệp

Trong 90 ngày ân hạn thuế, doanh nghiệp Việt Nam có cơ hội giảm phụ thuộc vào thị trường Mỹ, vốn chiếm 30% kim ngạch xuất khẩu (124 tỷ USD năm 2024). Ngành dệt may và da giày có thể tăng xuất khẩu sang EU và Nhật Bản thêm 10-15%, tương đương 2-3 tỷ USD, trong quý III/2025, nếu tận dụng tốt các FTA như CPTPP. Ngành gỗ, với thị trường Nhật Bản và Australia đóng góp 2 tỷ USD năm 2024, có triển vọng tăng 12% nếu chuyển sang mô hình thiết kế gốc (ODM – Original Design Manufacturing) và thương hiệu riêng (OBM – Original Brand Manufacturing).

Thị trường chứng khoán sẽ phản ánh sự phân hóa. Tại Tài chính 247, chúng tôi dự báo cổ phiếu dệt may như TCM, MSH có thể giảm 5-7% ngắn hạn do lo ngại thuế quan, trong khi Vinatex (VGT) và ngành gỗ (GDT, PTB) có tiềm năng tăng 8-10% nếu báo cáo tài chính quý II/2025 cho thấy doanh thu đa dạng hóa tốt. Về bất động sản, nhu cầu đất khu công nghiệp tại Đồng Nai, Bình Dương có thể tăng 3-5%, đẩy giá thuê lên 100-120 USD/m², nhờ doanh nghiệp đẩy mạnh sản xuất xanh để đáp ứng tiêu chuẩn xuất khẩu.

Doanh nghiệp nên đầu tư vào công nghệ và minh bạch chuỗi cung ứng, đặt mục tiêu lợi nhuận 15% trong 12 tháng tới. Nhà đầu tư cá nhân cần theo dõi cổ phiếu ngành gỗ và dệt may, ưu tiên mua khi giá điều chỉnh 10% (ví dụ: VGT về 25.000 đồng/CP). Dài hạn, nếu đàm phán Việt-Mỹ thành công, kim ngạch xuất khẩu sang Mỹ có thể phục hồi 5-7 tỷ USD vào 2026. Tuy nhiên, rủi ro từ cạnh tranh với Ấn Độ và chi phí logistics tăng 10% nếu giá dầu vượt 80 USD/thùng cần được lưu ý.