Mỹ áp thuế quan mới, thương mại toàn cầu rung chuyển

Thuế quan mới của Mỹ: Đòn đánh tính toán từ Trump

Ngày 2/4/2025, Tổng thống Donald Trump đã ký sắc lệnh hành pháp, chính thức công bố các mức thuế quan mới áp dụng lên hàng nhập khẩu vào Mỹ. Từ ngày 5/4, mức thuế cơ bản 10% sẽ có hiệu lực với hầu hết các quốc gia. Tuy nhiên, từ ngày 9/4, một số nước bị chính quyền Trump liệt vào danh sách “vi phạm thương mại nghiêm trọng” sẽ đối mặt với mức thuế bổ sung cao hơn nhiều, được tính toán dựa trên cả rào cản thuế quan (thuế nhập khẩu) và phi thuế quan (các chính sách hạn chế thương mại không trực tiếp liên quan đến thuế).

Động thái này không chỉ là bước đi chiến lược nhằm tái định hình thương mại toàn cầu mà còn phản ánh tư duy nhất quán của Trump trong hàng thập kỷ là bảo vệ kinh tế Mỹ trước những gì ông gọi là “mối quan hệ thương mại không công bằng”. Trump nhấn mạnh: “Hãy dỡ bỏ thuế quan và rào cản của các bạn, chúng ta sẽ cùng phát triển.” Tuy nhiên, sắc lệnh cũng trao cho ông quyền tăng thuế cao hơn nếu các quốc gia khác trả đũa, tạo ra một “lá chắn kép” vừa tấn công vừa phòng thủ.

Để thực thi, Trump viện dẫn Đạo luật Quyền hạn Kinh tế Khẩn cấp Quốc tế 1977, tuyên bố tình trạng khẩn cấp quốc gia. Đây không phải lần đầu ông sử dụng công cụ này. Từ khi nhậm chức, Trump đã áp thuế lên Canada, Mexico và Trung Quốc liên quan đến nhập cư bất hợp pháp và ma túy. Hiện tại, Canada và Mexico tạm thời được miễn các mức thuế mới nhờ các lệnh trước đó vẫn còn hiệu lực. Trong khi đó, Trung Quốc và một số quốc gia khác có thể là mục tiêu chính của đợt thuế bổ sung.

Thông báo được đưa ra trong bối cảnh thị trường tài chính toàn cầu đang nhạy cảm. Cổ phiếu đã biến động mạnh trong nhiều tuần do tin tức thuế quan liên tục thay đổi. Giới đầu tư lo ngại rằng chính sách này không chỉ ảnh hưởng đến Mỹ mà còn kéo theo hệ lụy domino trên toàn cầu.

Thuế quan tăng kỉ lục: Mỹ quay lại thời 1910?

Dữ liệu từ các tổ chức uy tín cho thấy mức độ nghiêm trọng của chính sách mới. Evercore ISI dự báo mức thuế trung bình có trọng số (weighted average tariff – mức thuế trung bình tính theo giá trị hàng hóa) mà Mỹ áp dụng có thể chạm 29% khi toàn bộ thuế quan được triển khai. Đây là con số cao nhất trong hơn một thế kỷ, đưa Mỹ trở lại thời kỳ bảo hộ mạnh mẽ đầu thế kỷ 20.

Olu Sonola, Giám đốc nghiên cứu kinh tế Mỹ tại Fitch Ratings, xác nhận thuế suất trung bình trên hàng nhập khẩu đã tăng từ 2,5% năm 2024 lên 22% theo kế hoạch mới. “Lần cuối cùng chúng ta thấy mức thuế như vậy là khoảng năm 1910,” ông nói. Để so sánh, mức thuế 2,5% trước đó phản ánh chính sách thương mại tự do mà Mỹ duy trì trong nhiều thập kỷ. Sự nhảy vọt lên 22-29% đánh dấu một bước ngoặt lịch sử, không chỉ với Mỹ mà còn với trật tự kinh tế toàn cầu.

Phân tích sâu hơn, thuế quan không áp đồng đều mà được “tùy chỉnh” theo từng quốc gia. Một quan chức Nhà Trắng tiết lộ: “Chúng tôi xem thâm hụt thương mại với bất kỳ nước nào là tổng hợp của các hành vi thương mại không công bằng.” Các yếu tố được tính đến bao gồm thao túng tiền tệ (giảm giá đồng nội tệ để tăng lợi thế xuất khẩu), thuế giá trị gia tăng (VAT), trợ cấp xuất khẩu, và các rào cản kỹ thuật như tiêu chuẩn nhập khẩu khắt khe.

Tác động tức thời đã lộ diện, thị trường chứng khoán Mỹ và quốc tế chao đảo ngay sau thông báo. Các nhà kinh tế cảnh báo nhiều quốc gia phụ thuộc vào xuất khẩu sang Mỹ, như Trung Quốc hay châu Âu, có thể rơi vào suy thoái nếu không điều chỉnh kịp. Ngược lại, chính quyền Trump lập luận rằng thuế quan sẽ thúc đẩy sản xuất nội địa, giảm thâm hụt thương mại và mang lại lợi ích dài hạn cho kinh tế Mỹ.

Tuy nhiên, không phải ai cũng đồng tình. Bộ trưởng Tài chính Scott Bessent, trong cuộc phỏng vấn với Bloomberg, kêu gọi các nước giữ bình tĩnh và tránh trả đũa. “Thuế quan sẽ không tăng thêm nếu không có hành động đáp trả,” ông nói. Lời trấn an này dường như nhằm xoa dịu thị trường, nhưng với sắc lệnh cho phép Trump linh hoạt tăng thuế, rủi ro leo thang vẫn hiện hữu.

Thị trường loạn nhịp: Nhà đầu tư và doanh nghiệp đối mặt gì?

Chính sách thuế quan mới không chỉ là câu chuyện kinh tế mà còn là “cơn địa chấn” tài chính. Capital Economics nhận định sự bất ổn trên thị trường chứng khoán có thể kéo dài, do phong cách ra quyết định “thất thường” của Trump. “Ngay cả khi thuế quan chính thức có hiệu lực, nhà đầu tư vẫn khó dự đoán bước đi tiếp theo.” báo cáo viết.

Dự báo từ bối cảnh hiện tại, thị trường chứng khoán toàn cầu có thể tiếp tục biến động trong ngắn hạn, đặc biệt với các ngành phụ thuộc vào chuỗi cung ứng xuyên biên giới như công nghệ, ô tô và nông nghiệp. Cổ phiếu của các công ty xuất khẩu lớn sang Mỹ như các tập đoàn Trung Quốc hay châu Âu, có nguy cơ giảm giá mạnh. Ngược lại, các doanh nghiệp sản xuất nội địa Mỹ, đặc biệt trong lĩnh vực thép và hàng tiêu dùng, có thể hưởng lợi từ chính sách bảo hộ.

Về bất động sản, tác động gián tiếp cũng đáng chú ý. Nếu thuế quan đẩy giá hàng hóa tăng, lạm phát tại Mỹ có thể leo thang, buộc Cục Dự trữ Liên bang (Fed) nâng lãi suất. Điều này sẽ làm tăng chi phí vay vốn, ảnh hưởng đến thị trường nhà ở và bất động sản thương mại. Doanh nghiệp vừa và nhỏ, vốn nhạy cảm với chi phí đầu vào, cũng đối mặt với áp lực lớn nếu không điều chỉnh chuỗi cung ứng kịp thời.

Theo Tài chính 247, nhà đầu tư nên thận trọng trong giai đoạn này. Đa dạng hóa danh mục, ưu tiên cổ phiếu nội địa Mỹ và tránh các tài sản rủi ro cao liên quan đến thương mại quốc tế là chiến lược hợp lý. Doanh nghiệp cần xem xét chuyển dịch sản xuất hoặc tìm nguồn cung thay thế để giảm phụ thuộc vào hàng nhập khẩu chịu thuế. Dù vậy, mọi quyết định cần dựa trên diễn biến thực tế, vì chính sách của Trump có thể thay đổi bất ngờ.

Thuế quan mới của Trump là lưỡi dao hai lưỡi, dù bảo vệ kinh tế Mỹ nhưng đẩy thế giới vào bất ổn. Nhà đầu tư và doanh nghiệp đứng trước ngã rẽ, nơi sự chuẩn bị kỹ lưỡng sẽ quyết định thành bại.