Ứng dụng AI: Trụ cột phát triển bền vững đô thị Việt Nam

Đô thị Việt Nam chuyển mình trong bối cảnh mới

Trước khi sắp xếp (tính đến tháng 6/2025), cả nước có tới 900 đô thị các loại và 63 đơn vị hành chính cấp tỉnh. Sau quá trình sáp nhập, bức tranh đã thay đổi đáng kể: cả nước chỉ còn 34 đơn vị hành chính cấp tỉnh (6 thành phố trực thuộc Trung ương và 28 tỉnh). Đặc biệt, từ con số hơn 10.000 xã, phường, thị trấn, số lượng đã được tinh giản xuống còn 3.321 đơn vị.

Sự thay đổi này không đơn thuần là gộp địa giới, mà đang hình thành nên các tỉnh, thành phố có quy mô vùng, với tiềm lực và không gian phát triển mạnh mẽ hơn. Các cụm đô thị lớn như TP. Hồ Chí Minh – Bà Rịa Vũng Tàu – Bình Dương; TP. Cần Thơ – Hậu Giang – Sóc Trăng; hay TP. Hải Phòng – Hải Dương; TP. Đà Nẵng – Quảng Nam… đang định hình các vùng kinh tế trọng điểm, tạo ra sức bật mới cho phát triển.

Tuy nhiên, bên cạnh cơ hội, bối cảnh mới cũng đặt ra hàng loạt vấn đề cần giải quyết. Theo ông Trần Quốc Thái – Cục trưởng Cục Phát triển đô thị (Bộ Xây dựng), thách thức đầu tiên nằm ở thể chế phát triển đô thị, khi các quy định hiện hành có thể chưa bắt kịp với thực tiễn phát triển của các đơn vị hành chính mới rộng lớn hơn. Sự hạn chế trong liên kết vùng và tổ chức không gian phát triển khiến các đô thị khó phát huy được lợi thế tổng hợp.

Hạ tầng kỹ thuật – xã hội và dịch vụ công tại nhiều đô thị vẫn còn bất cập, chưa đáp ứng được nhu cầu của một xã hội đang phát triển nhanh chóng. Vấn đề môi trường, ứng phó với biến đổi khí hậu và phát triển bền vững ngày càng trở nên cấp thiết. Cuối cùng, bài toán về nguồn lực và tài chính đô thị luôn là một rào cản lớn.

Trong bối cảnh đó, hệ thống đô thị Việt Nam được xác định là “nội sinh” cho các hoạt động sống và làm việc, đồng thời đóng vai trò then chốt trong việc thúc đẩy nghiên cứu khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số, phát triển văn hóa và giáo dục đào tạo.

Định hướng phát triển trong giai đoạn tới đã được nêu trong dự thảo Văn kiện Đại hội XIV của Đảng. Trọng tâm là xác lập một mô hình tăng trưởng mới, lấy khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số làm động lực chính. Bên cạnh đó, cần thực hiện đồng bộ bốn chuyển đổi lớn: chuyển đổi số, chuyển đổi xanh, chuyển đổi năng lượng, và chuyển đổi cơ cấu, chất lượng nguồn nhân lực.

Ông Trần Quốc Thái cho biết, cụ thể hóa các định hướng này là 8 nhóm yêu cầu then chốt: Quy hoạch, xây dựng, quản lý và phát triển bền vững hệ thống đô thị; Phát triển KHCN, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số; Hội nhập quốc tế; Đổi mới thể chế và hoàn thiện pháp luật; Phát triển kinh tế tư nhân; Phát triển giáo dục đào tạo; Bảo vệ, chăm sóc sức khỏe nhân dân; ] Phát triển năng lượng xanh, bền vững.

AI: Công cụ chuyển hóa dữ liệu thành giá trị đô thị

Sức mạnh cốt lõi của AI trong đô thị thông minh (ĐTTM) nằm ở khả năng chuyển hóa khối lượng dữ liệu khổng lồ thành những hiểu biết và giá trị hành động. Các đô thị hiện đại sản sinh ra vô số luồng dữ liệu từ mọi mặt: dữ liệu cá nhân (định danh, sức khỏe, di chuyển), dữ liệu tiện ích (năng lượng, nước), dữ liệu môi trường (giao thông, an ninh, chất lượng không khí) và dữ liệu tổng hợp (Big Data, IoT). AI đóng vai trò là bộ não xử lý, phân tích những dữ liệu này để tối ưu hóa vận hành, dự báo xu hướng và đưa ra quyết định chính xác.

Theo ông Phan Thanh Sơn – Phó Chủ tịch, kiêm Giám đốc Phát triển Kinh doanh, Khối Doanh nghiệp của FPT IS – AI chính là nền tảng cho sự chuyển đổi toàn diện, giúp biến “dữ liệu thô” thành “thông minh hành động” trong mọi lĩnh vực của đô thị, từ quy hoạch, giao thông, năng lượng đến y tế, giáo dục và quản trị.

Để tận dụng tối đa AI, cần có một sự hình dung lại toàn diện về quy trình quy hoạch, thiết kế, xây dựng và vận hành đô thị. Các công nghệ như Mô hình Thông tin công trình (BIM) và đặc biệt là Mô hình Thông tin đô thị (CIM) – sự kết hợp giữa BIM, GIS và IoT – đang tạo ra một “bản sao số” (Digital Twin) của thành phố. Digital Twin cho phép các nhà quản lý mô phỏng, phân tích và kiểm chứng các kịch bản phát triển trước khi triển khai trong thực tế, từ quy hoạch không gian đến quản lý giao thông và năng lượng.

Hơn thế, AI còn mở ra cánh cửa mới cho việc bảo tồn và khai thác giá trị di sản đô thị thông qua các mô hình HBIM (Mô hình Thông tin công trình di sản), và mang lại trải nghiệm sống động cho người dân thông qua công nghệ thực tế ảo/mở rộng.

Ông Sơn cho biết, ứng dụng AI đang cách mạng hóa toàn bộ vòng đời phát triển bất động sản và đô thị. Ngay từ giai đoạn đầu tư, quy hoạch, AI đã phát huy giá trị thông qua việc phân tích vị trí tối ưu, dự báo thị trường và xử lý tự động hồ sơ pháp lý bằng công nghệ xử lý ngôn ngữ tự nhiên.

Chuyển sang giai đoạn thiết kế, AI với khả năng “thiết kế tạo sinh” có thể tạo ra hàng loạt phương án tối ưu về thẩm mỹ, chi phí và hiệu quả năng lượng trong thời gian ngắn. Trên công trường xây dựng, AI tiếp tục phát huy vai trò quan trọng trong lập lịch thi công, quản lý chuỗi cung ứng và giám sát an toàn lao động thông qua thị giác máy tính.

Khi dự án đi vào vận hành, AI trở thành trợ thủ đắc lực trong việc định giá động, phân khúc khách hàng thông minh, cung cấp chatbot hỗ trợ cư dân và tối ưu hóa năng lượng tòa nhà. Đến giai đoạn cuối cùng, AI hỗ trợ dự báo thời điểm bán tối ưu và đưa ra quyết định tái đầu tư chính xác, khép kín vòng đời phát triển bất động sản thông minh.

Hướng tới tầm nhìn 2045, theo ông Phan Thanh Sơn, sự phát triển ĐTTM tại Việt Nam cần được dẫn dắt bởi sự chuyển đổi ba chiều: từ đô thị vật lý sang đô thị số, từ dẫn dắt bởi chính phủ sang dẫn dắt bởi sự hợp tác đa phương (doanh nghiệp – viện nghiên cứu – cộng đồng), và hướng tới một xã hội số toàn diện. Trong đó, bốn trụ cột chiến lược bao gồm Chính phủ Kiến tạo, Đổi mới 2.0, Công nghệ 4.0 và 11 Nhóm Công nghệ Chiến lược, với nền tảng là Hạ tầng số và Dữ liệu Quốc gia.