Việt Nam nâng tầm chương trình OCOP, hướng đến hợp tác toàn cầu bền vững

Việt Nam đẩy mạnh hợp tác quốc tế, nâng tầm chương trình OCOP

Ngày 15/7/2025, tại Hà Nội, Diễn đàn Cấp cao liên khu vực về mô hình “Mỗi xã một sản phẩm” đã được tổ chức với sự phối hợp giữa Bộ Nông nghiệp và Môi trường Việt Nam và Tổ chức Lương thực và Nông nghiệp Liên Hợp Quốc (FAO). Sự kiện quy tụ các Bộ trưởng và quan chức cấp cao từ 17 quốc gia châu Á và châu Phi như Bhutan, Nepal, Tunisia, Zambia, Ethiopia, Ghana, Mozambique, Bờ Biển Ngà, Gabon, Cameroon, Malawi, Nam Sudan…

Đây là lần đầu tiên một diễn đàn quy mô lớn về OCOP được tổ chức giữa các quốc gia đang phát triển, cho thấy nỗ lực cụ thể của Việt Nam trong việc chia sẻ kinh nghiệm và tạo lập không gian hợp tác toàn cầu về phát triển nông nghiệp nông thôn.

Theo Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Trần Thanh Nam, Diễn đàn là kết quả từ sáng kiến của Tổng Giám đốc FAO Khuất Đông Ngọc, người đã đưa ra ý tưởng phát triển phiên bản quốc tế của OCOP trong chuyến công tác tại Việt Nam hồi tháng 2/2025. Sáng kiến này hướng đến mô hình “Mỗi quốc gia một sản phẩm ưu tiên”, dựa trên định hướng “Bốn tốt hơn” (sản xuất tốt hơn, dinh dưỡng tốt hơn, môi trường tốt hơn, cuộc sống tốt hơn).

OCOP – vốn được Chính phủ Việt Nam triển khai từ năm 2018 là mô hình phát triển tổng thể kết hợp giữa nhà nước, doanh nghiệp, hợp tác xã và người dân, nhằm phát huy nội lực địa phương, xây dựng thương hiệu, nâng cao năng lực sản xuất và kết nối thị trường. Tính đến tháng 6/2025, cả nước đã có 16.855 sản phẩm OCOP đạt chuẩn từ 3 sao trở lên. Trong đó, 72,8% sản phẩm đạt 3 sao, 26,7% đạt 4 sao và có 126 sản phẩm xuất sắc được đánh giá 5 sao.

OCOP thúc đẩy chuỗi giá trị nông nghiệp và tăng trưởng thu nhập bền vững

Theo ông Nguyễn Đỗ Anh Tuấn – Vụ trưởng Vụ Hợp tác quốc tế (Bộ Nông nghiệp và Môi trường), hơn 60% chủ thể OCOP hiện ghi nhận mức tăng trưởng doanh thu trung bình 18% mỗi năm. Đây là một chỉ dấu cho thấy hiệu quả rõ rệt của chương trình trong việc phát triển kinh tế nông thôn theo hướng bền vững và bao trùm. Sự tăng trưởng này không chỉ giúp hàng triệu lao động ở khu vực nông thôn cải thiện thu nhập, mà còn góp phần thúc đẩy xây dựng nông thôn mới, tạo đà phát triển thị trường tiêu thụ nội địa lẫn quốc tế.

Đáng chú ý, Diễn đàn lần này đánh dấu bước khởi đầu cho việc quốc tế hóa mô hình OCOP. Theo bà Beth Bechdol – Phó Tổng Giám đốc FAO toàn cầu, Việt Nam đang nổi lên như một “điểm đến tri thức” về phát triển nông nghiệp dựa trên giá trị bản địa, nhờ kinh nghiệm trong xây dựng thương hiệu, kiểm soát chất lượng và chuyển đổi mô hình sản xuất nhỏ lẻ thành chuỗi giá trị.

Hiện FAO đang hỗ trợ phát triển 56 sản phẩm nông nghiệp đặc trưng tại nhiều quốc gia, trong khuôn khổ sáng kiến “Mỗi quốc gia một sản phẩm ưu tiên” – phiên bản mở rộng của OCOP. Mục tiêu là khai thác giá trị văn hóa địa phương, nâng cao sinh kế người dân và hình thành hệ sinh thái sản xuất thực phẩm minh bạch, xanh và có khả năng chống chịu cao với biến đổi khí hậu.

Tại diễn đàn, Thứ trưởng Trần Thanh Nam đề xuất thiết lập một mạng lưới hợp tác chính sách, công nghệ và thị trường giữa các quốc gia đang phát triển. Đặc biệt, ông khuyến nghị triển khai mô hình hợp tác công – tư – cộng đồng, giúp huy động nguồn lực tài chính, tri thức bản địa và công nghệ để phát triển sản phẩm OCOP theo hướng xanh và bền vững. Đồng thời, Việt Nam nhấn mạnh vai trò của OCOP trong thúc đẩy bình đẳng tiếp cận cơ hội phát triển, đặc biệt đối với phụ nữ, người cao tuổi, người khuyết tật và cộng đồng dân tộc thiểu số.

Bên cạnh đó, các văn phòng FAO khu vực châu Á – Thái Bình Dương hiện cũng đang hợp tác với các trung tâm nghiên cứu và đổi mới sáng tạo nhằm tăng cường giá trị gia tăng cho các sản phẩm nông nghiệp đặc biệt. Việc tích hợp công nghệ dinh dưỡng, truy xuất nguồn gốc và quản trị môi trường vào chuỗi sản xuất được kỳ vọng sẽ giúp các quốc gia ứng phó hiệu quả hơn với biến động khí hậu và yêu cầu ngày càng cao của thị trường quốc tế.

Hợp tác Nam – Nam tạo đà mở rộng thị trường OCOP

Một điểm nhấn đáng chú ý tại Diễn đàn là các hoạt động gặp gỡ song phương giữa Thứ trưởng Hoàng Trung và lãnh đạo ngành nông nghiệp các quốc gia châu Á và châu Phi. Các cuộc tiếp xúc tập trung thúc đẩy hợp tác thực chất, nhất là trong chuyển giao công nghệ, phát triển sản phẩm chủ lực và đảm bảo an ninh lương thực.

Với Nam Sudan, Bộ trưởng Hussein Abdelbagi Akol bày tỏ mong muốn học hỏi kinh nghiệm từ mô hình OCOP của Việt Nam để phát triển cây cao lương – lương thực chủ lực của nước này. Thứ trưởng Hoàng Trung đánh giá đây có thể là khởi đầu cho một chuỗi hợp tác sâu rộng hơn trong lĩnh vực nông nghiệp.

Đáng chú ý, tại cuộc gặp với Bộ trưởng Bộ Nông nghiệp Nepal – ông Ram Nath Adhikari, phía Nepal không chỉ đề nghị Việt Nam tham dự Diễn đàn Lương thực Quốc gia mà còn bày tỏ kỳ vọng mở rộng hợp tác trong trồng trọt, chăn nuôi, hoa – cây cảnh và công nghệ sau thu hoạch. Việt Nam khẳng định sẵn sàng chia sẻ mô hình phát triển OCOP và hỗ trợ xác định sản phẩm đặc trưng phù hợp với điều kiện địa phương.

Thứ trưởng Hoàng Trung nhấn mạnh: Việt Nam cam kết đồng hành cùng các quốc gia châu Phi trong việc đảm bảo an ninh lương thực, đặc biệt tại Malawi và Nam Sudan, trong khuôn khổ hợp tác Nam – Nam. Ông đồng thời khuyến nghị các bên xác định rõ lộ trình, tăng cường trao đổi đoàn và phối hợp huy động hỗ trợ từ các định chế tài chính quốc tế để triển khai hiệu quả.

Trong bối cảnh toàn cầu chú trọng đến phát triển nông nghiệp xanh, minh bạch và có khả năng thích ứng, mô hình OCOP của Việt Nam đang tạo dựng một khung hợp tác mở, dựa trên giá trị văn hóa bản địa và năng lực đổi mới của cộng đồng.

Dưới góc nhìn của Tài Chính 247, nếu được khai thác đúng hướng, OCOP không chỉ là công cụ nâng cao giá trị nông sản mà còn là đòn bẩy thúc đẩy hợp tác đầu tư, thương mại nông nghiệp và đổi mới sáng tạo giữa các quốc gia đang phát triển. Đặc biệt, sự mở rộng mạng lưới OCOP quốc tế sẽ giúp các sản phẩm Việt Nam từng bước chinh phục các thị trường có yêu cầu khắt khe, từ đó gia tăng giá trị xuất khẩu và củng cố vị thế kinh tế nông thôn trên bản đồ khu vực.