‘Đòn giáng’ của Mỹ trở thành bệ phóng cho tỷ phú AI Trung Quốc

Tăng trưởng thần tốc nhờ lệnh cấm xuất khẩu chip của Mỹ

Năm 2019, Trần Thiên Thạch còn cách rất xa vị trí một trong những người giàu nhất hành tinh. Khi đó, start-up chip AI Cambricon Technologies của ông mới thành lập được 3 năm, với khách hàng lớn nhất là tập đoàn Huawei, chiếm hơn 95% doanh thu của công ty. Nhưng rồi Huawei bất ngờ cắt gần như toàn bộ hợp đồng để tự phát triển chip bán dẫn của riêng mình.

Chính lúc tưởng chừng như chạm đáy ấy, Trần Thiên Thạch lại nhận được một “vận may” không ngờ tới.

Mỹ siết chặt xuất khẩu chip tiên tiến sang Trung Quốc, còn Bắc Kinh thì đẩy mạnh tự chủ công nghệ. Sự giao thoa của hai chính sách đối lập đã mở ra cho Cambricon nguồn hỗ trợ mạnh mẽ từ nhà nước cùng một thị trường nội địa rộng lớn. Từ bệ phóng này, Trần Thiên Thạch nhanh chóng vươn lên trở thành một trong những tỷ phú tự thân giàu nhất thế giới.

Cổ phiếu của Cambricon Technologies đã tăng hơn 765% trong 24 tháng qua. Nhờ đó, tài sản của CEO Trần Thiên Thạch, phần lớn đến từ 28% cổ phần tại công ty, đã tăng hơn gấp đôi lên 22,5 tỷ USD kể từ đầu năm.

Sự thăng tiến chóng mặt của Trần Thiên Thạch cho thấy Trung Quốc đang tạo ra một tầng lớp tinh hoa công nghệ mới gắn chặt với chính sách nhà nước. Khi các lệnh hạn chế xuất khẩu của Mỹ bóp nghẹt nguồn chip tiên tiến của Trung Quốc, những công ty như Cambricon đã nổi lên như những “ngôi sao sáng”, nhận được sự bảo hộ của nhà nước và sự quan tâm nồng nhiệt của các nhà đầu tư.

Tuy nhiên, điều này cũng đặt ra câu hỏi về năng lực phát triển tự thân của Cambricon. Nhiều nhà quan sát cho rằng chính sách bảo hộ của chính phủ là nguyên nhân chính giúp công ty này đột phá, chứ không phải chất lượng chip của công ty.

“Định giá hiện tại của công ty có thể bị thổi phồng nhờ chính sách hỗ trợ của chính phủ”, ông Thẩm Mạnh, giám đốc ngân hàng đầu tư Chanson & Co tại Bắc Kinh, nhận định.

Trần Thiên Thạch hiện là người giàu thứ 3 thế giới ở độ tuổi dưới 40, chỉ đứng sau Lukas Walton và Mark Mateschitz – những người thừa kế của Walmart và Red Bull.

Cổ phiếu của Cambricon – và theo sau là tài sản ròng của Trần Thiên Thạch – đã tăng vọt vào hồi tháng 8 khi Bắc Kinh kêu gọi các công ty trong nước tránh dùng bộ xử lý H20 của Nvidia, đặc biệt trong các lĩnh vực liên quan đến chính phủ.

Cambricon được nhiều người ví như Nvidia của Trung Quốc. Nhưng cũng có ý kiến cho rằng chip Cambricon vẫn đi sau chip của Nvidia ít nhất vài năm.

“Còn quá sớm để nói Cambricon hay Huawei sẽ trở thành Nvidia của Trung Quốc, vì toàn bộ hệ sinh thái ngôn ngữ lập trình của Nvidia là độc quyền và cực kỳ khó sao chép trong thời gian ngắn”, nhà nghiên cứu Sunny Cheung nhận định.

Từ thiên tài AI đến một trong những tỷ phú tự thân giàu nhất thế giới

Dù còn nhiều nghi vấn về định giá công ty, nhưng con đường thành công của Trần Thiên Thạch đã trở thành một trường hợp điển hình cho hệ thống “đường ống” học thuật được nhà nước tài trợ – mô hình từng dẫn tới cú đột phá bất ngờ của startup AI DeepSeek và nhà sáng lập thế hệ 9X của nó là Lương Văn Phong.

Sinh năm 1985 tại thành phố Nam Xương, có cha là kỹ sư điện, mẹ là giáo viên lịch sử, trí tuệ sắc bén của Trần Thiên Thạch được phát hiện từ sớm. Ông và anh trai Trần Vân Tễ được đưa vào chương trình đào tạo tài năng tại Đại học Khoa học và Công nghệ Trung Quốc – nơi ông nhận bằng tiến sĩ khoa học máy tính năm 2010.

Sau đó, hai anh em Trần Thiên Thạch gia nhập Viện Máy tính thuộc Viện Hàn lâm Khoa học Trung Quốc – viện nghiên cứu được nhà nước rót vốn với tham vọng phát triển khoa học quốc gia. Năm 2015, họ giới thiệu con chip đầu tiên – Cambricon – bộ xử lý lấy cảm hứng từ não người cho công nghệ học sâu.

Năm 2016, dự án Cambricon được tách thành một công ty riêng, với Viện Hàn lâm Khoa học Trung Quốc là một trong những nhà đầu tư đầu tiên.

Công ty đạt bước đột phá đầu tiên vào năm 2017 khi Huawei sử dụng công nghệ chip AI của Cambricon để cải thiện khả năng chụp ảnh và chơi game trên điện thoại Huawei Mate 10. Quan hệ hợp tác này kết thúc vào năm 2019 khi Huawei bắt đầu tự phát triển công nghệ chip của riêng mình. Từ đó, Cambricon dần chuyển hướng sang thiết kế và bán chip AI cho máy chủ đám mây và thiết bị điện toán biên.

Công ty niêm yết lên sàn STAR Market Thượng Hải năm 2020, nhưng liên tục báo lỗ cho đến khi ghi nhận lợi nhuận theo quý lần đầu tiên trong ba tháng cuối năm 2024.

Năm 2025, khi Mỹ bắt đầu hạn chế Nvidia và AMD bán chip AI tiên tiến sang Trung Quốc, điều đó tạo ra khoảng trống nguồn cung. Bắc Kinh đáp trả mạnh mẽ bằng cách yêu cầu các công ty công nghệ nội địa “mua hàng trong nước”. Doanh nghiệp Trung Quốc giờ buộc phải mua ít nhất một phần chip từ các nhà sản xuất trong nước như Huawei hoặc Cambricon.

Nhờ nhu cầu bùng nổ, doanh thu của Cambricon đã tăng hơn 500% trong 12 tháng qua, dù phải cạnh tranh với Huawei và một loạt startup nội địa khác.

Tuy nhiên, một số nhà quan sát cho rằng sự phát triển đột phá của Cambricon sẽ không kéo dài.

“Giống Nvidia, tôi nghĩ cổ phiếu của Cambricon sẽ biến động mạnh khi thị trường xác định chính xác mức hạ tầng cần thiết cho AI tạo sinh thực sự hữu ích, và khi đánh giá lại mức kỳ vọng từng bị thổi phồng”, ông Shuman Ghosemajumder, CEO kiêm đồng sáng lập startup AI Reken cho biết

Các tin tức liên quan đến Tài chính quốc tế