Trump áp thuế cao nhất lịch sử: Toàn cầu hóa đến hồi kết?

Thuế quan mới của Mỹ: Đòn đánh vào thương mại toàn cầu

Ngày 2/4/2025, Tổng thống Donald Trump đứng tại Vườn Hồng, Nhà Trắng, công bố chính sách thuế quan mới đầy tham vọng. Mức thuế cơ bản 10% sẽ áp dụng cho hàng nhập khẩu từ hầu hết quốc gia, bắt đầu từ 5/4. Tuy nhiên, từ 9/4, các nước bị xem là “vi phạm thương mại” sẽ chịu mức cao hơn, bao gồm Trung Quốc 54%, Việt Nam 46%, Liên minh châu Âu (EU) 20%.

Trump tuyên bố: “Muốn thuế 0%, hãy sản xuất tại Mỹ.” Ông cáo buộc các quốc gia như Trung Quốc, Việt Nam và EU đã lợi dụng hệ thống thương mại toàn cầu do Mỹ xây dựng sau Thế chiến II để trục lợi. Theo ông, toàn cầu hóa đã khiến việc làm và nhà máy rời khỏi Mỹ quá lâu.

Chính sách này miễn thuế cho Canada và Mexico nếu hàng hóa tuân thủ các thỏa thuận thương mại tự do (FTA – Free Trade Agreement). Tuy nhiên, hai nước này vẫn đối mặt mức thuế 25% với một số mặt hàng ngoài thỏa thuận, kèm rủi ro Trump thay đổi chính sách bất ngờ.

Ngay sau thông báo, các công ty lớn như Apple, Hyundai, Johnson & Johnson đã công bố kế hoạch mở rộng sản xuất tại Mỹ. Apple, ví dụ, đang tăng cường lắp ráp iPhone tại các bang như Texas để tránh thuế. Tuy nhiên, chi phí chuyển đổi chuỗi cung ứng khiến nhiều doanh nghiệp lo ngại.

Trump nhắm đến Trung Quốc như mục tiêu chính. Ông chỉ trích nước này hưởng lợi từ việc chuyển sản xuất ra nước ngoài, từ đồ chơi, quần áo đến ô tô và công nghệ cao. Chính sách thuế mới là bước đi chiến lược để đưa việc làm về Mỹ, nhưng cũng làm dấy lên tranh cãi về hiệu quả thực tế.

Tác động kinh tế: Chuỗi cung ứng lung lay, thế giới lo sợ

Mức thuế 54% áp lên Trung Quốc bao gồm 34% mới cộng 20% cũ từ vấn đề buôn bán fentanyl. Nếu Trump thêm 25% liên quan đến việc Trung Quốc mua dầu từ Venezuela, tổng mức thuế có thể chạm 79%. Đây là con số chưa từng thấy trong lịch sử thương mại hiện đại.

Việt Nam, với mức thuế 46%, đối mặt thách thức lớn. Xuất khẩu sang Mỹ, từ dệt may, giày dép đến điện tử, chiếm tỉ trọng đáng kể trong nền kinh tế. Các doanh nghiệp Việt Nam giờ phải tính toán lại chiến lược để giảm phụ thuộc vào thị trường này.

EU chịu mức thuế 20%, thấp hơn nhưng vẫn đủ gây áp lực lên các ngành xuất khẩu như ô tô Đức hay rượu vang Pháp. Các nước châu Á khác như Hàn Quốc, Nhật Bản cũng không tránh khỏi ảnh hưởng, đặc biệt trong lĩnh vực công nghệ và linh kiện.

Derrick Kam, nhà kinh tế học tại Morgan Stanley, nhận định: “Chuyển đổi chuỗi cung ứng là việc phức tạp, tốn kém và mất nhiều thời gian.” Ông chỉ ra rằng các công ty cần hàng năm để xây dựng nhà máy mới hoặc tìm nguồn cung thay thế.

Tuy nhiên, một số dấu hiệu tích cực đã xuất hiện. Siemens (Đức) cam kết đầu tư 10 tỉ USD vào Mỹ, xây nhà máy tại Texas và California, tạo hơn 900 việc làm. TSMC (Đài Loan) cũng hứa đầu tư 100 tỉ USD trong vài năm tới, dù vẫn chịu thuế 32% với hàng hóa không phải chất bán dẫn.

Foxconn, Compal và Inventec, các tập đoàn điện tử Đài Loan, đang xem xét mở nhà máy tại Texas để sản xuất máy chủ AI. Điều này cho thấy chính sách của Trump đang phần nào đạt mục tiêu thu hút đầu tư.

Nhưng không phải mọi thứ đều suôn sẻ. Khảo sát từ Cục Dự trữ Liên bang (Fed) cho thấy kế hoạch chi tiêu của doanh nghiệp Mỹ đang chững lại. Lý do là sự bất ổn từ chính sách thuế quan thất thường của Trump.

Ngành sản xuất Mỹ cũng đối mặt với vấn đề nội tại. Dù mạnh về công nghệ cao, Mỹ thiếu nguồn cung linh kiện cơ bản giá rẻ như ốc vít, đai ốc. Dan Digre, giám đốc Misco Speakers tại Minnesota, cho biết công ty ông đã chi 14 triệu USD tiền thuế từ 2018. “Áp thuế không biến Mỹ thành cường quốc sản xuất ngay lập tức,” ông nói.

Digre từng tìm nguồn cung từ Việt Nam và châu Á, nhưng mức thuế 46% mới khiến ông bối rối. “Không còn nơi nào an toàn để đầu tư,” ông thừa nhận, phản ánh tâm lý chung của nhiều doanh nghiệp toàn cầu.

Thị trường biến động: Lời khuyên thực tiễn cho nhà đầu tư

Chính sách thuế quan của Trump làm rung chuyển thị trường tài chính toàn cầu. Cổ phiếu các công ty xuất khẩu lớn sang Mỹ, như dệt may Việt Nam hay điện tử Trung Quốc, có nguy cơ giảm giá mạnh trong ngắn hạn.

Ngược lại, cổ phiếu ngành sản xuất nội địa Mỹ, như thép, ô tô hay công nghệ, có thể hưởng lợi. Các chỉ số như Dow Jones hay S&P 500 có khả năng tăng tạm thời nhờ dòng vốn chảy vào Mỹ.

Nếu thuế quan đẩy giá hàng hóa tăng, lạm phát tại Mỹ có thể leo thang. Fed sẽ buộc phải nâng lãi suất, làm tăng chi phí vay vốn. Điều này ảnh hưởng đến thị trường bất động sản, không chỉ ở Mỹ mà cả các nước phụ thuộc vào dòng vốn đầu tư nước ngoài như Việt Nam.

Theo Tài chính 247, nhà đầu tư nên thận trọng trong giai đoạn này. Ưu tiên cổ phiếu nội địa Mỹ hoặc Việt Nam ít phụ thuộc vào xuất khẩu sang Mỹ là lựa chọn an toàn. Đồng thời, giảm tỉ trọng trong các ngành chịu thuế cao như dệt may, giày dép.

Doanh nghiệp cần hành động nhanh. Tìm thị trường thay thế như ASEAN, Ấn Độ hoặc tăng cường sản xuất nội địa là cách giảm rủi ro. Ví dụ, các công ty Việt Nam có thể đẩy mạnh xuất khẩu sang EU hoặc Nhật Bản để bù đắp.

Thị trường chứng khoán toàn cầu sẽ biến động mạnh trong vài tuần tới. Nhà đầu tư cần theo dõi sát phản ứng từ các nước bị áp thuế, đặc biệt là Trung Quốc và EU. Nếu xảy ra trả đũa, căng thẳng thương mại có thể leo thang, kéo dài bất ổn.

Về dài hạn, chính sách này có thể thay đổi cấu trúc thương mại toàn cầu. Các nước như Ấn Độ, chưa bị áp thuế cao, có thể trở thành điểm đến mới cho đầu tư. Tuy nhiên, điều này đòi hỏi thời gian và sự ổn định chính sách từ Mỹ – điều mà Trump chưa chứng minh được.