Việt Nam – Nhật Bản tăng cường hợp tác phát triển công nghiệp hỗ trợ

Ký kết hợp tác thúc đẩy công nghiệp hỗ trợ Việt Nam – Nhật Bản

Ngày 3/6/2025, tại Hà Nội, Cục Xúc tiến Thương mại (VIETRADE) thuộc Bộ Công Thương, Tổ chức Thúc đẩy Ngoại thương Nhật Bản (JETRO) và Công ty RX Tradex Việt Nam đã ký kết thỏa thuận tổ chức Triển lãm Máy móc và Công nghệ Công nghiệp Chế tạo (VME) lần thứ 17 và Triển lãm Công nghiệp Hỗ trợ Việt Nam – Nhật Bản (SIE) lần thứ 11. Sự kiện này đánh dấu bước tiến quan trọng trong việc kết nối doanh nghiệp hai nước, thúc đẩy sản xuất linh kiện nội địa và nâng cao năng lực cạnh tranh của ngành công nghiệp hỗ trợ Việt Nam.

Hiện tại, Việt Nam có hơn 6.000 doanh nghiệp hoạt động trong lĩnh vực công nghiệp hỗ trợ, tập trung ở các ngành như dệt may, da giày, cơ khí chế tạo, sản xuất lắp ráp ô tô và điện tử. Ngành này đóng vai trò quan trọng trong việc hỗ trợ các ngành công nghiệp chủ lực, góp phần đưa kim ngạch xuất siêu của Việt Nam tăng từ 2 tỷ USD năm 2017 lên hơn 28 tỷ USD trong năm 2024.

Tuy nhiên, thách thức lớn vẫn tồn tại khi ngành công nghiệp hỗ trợ chỉ đáp ứng được khoảng 10% nhu cầu linh kiện trong nước, buộc Việt Nam phải nhập khẩu hàng tỷ USD linh kiện mỗi năm để phục vụ sản xuất.

Nhật Bản, một trong những nhà đầu tư lớn nhất vào Việt Nam, đã đầu tư 3,5 tỷ USD trong năm 2024 vào lĩnh vực công nghiệp chế tạo và công nghệ cao, đứng thứ 5 về giá trị đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI). Tuy nhiên, tỷ lệ nội địa hóa của các doanh nghiệp Nhật Bản tại Việt Nam chỉ đạt 36,6%, tương đương với Malaysia và Philippines.

Riêng doanh nghiệp Việt Nam, tỷ lệ cung ứng linh kiện cho các công ty Nhật Bản đạt 15,7% tổng nguồn cung, giảm 1,5 điểm so với năm trước, một con số khiêm tốn và gần như không thay đổi trong suốt thập kỷ qua.

Sự kiện ký kết hợp tác này không chỉ tạo cầu nối giữa doanh nghiệp Việt Nam và Nhật Bản mà còn mở ra cơ hội cải thiện tỷ lệ nội địa hóa, giảm phụ thuộc vào linh kiện nhập khẩu và nâng cao vị thế của Việt Nam trong chuỗi cung ứng toàn cầu.

Doanh nghiệp Nhật tăng đầu tư, mở rộng cơ hội nội địa hóa tại Việt Nam

Dữ liệu từ JETRO cho thấy, tỷ lệ nội địa hóa 36,6% của các doanh nghiệp Nhật Bản tại Việt Nam phản ánh hạn chế trong năng lực cung ứng của doanh nghiệp trong nước. So với các quốc gia như Thái Lan, Indonesia hay Malaysia, tỷ lệ cung ứng linh kiện từ doanh nghiệp Việt Nam vẫn còn thấp, chỉ tương đương Philippines.

Nguyên nhân một phần đến từ sự suy yếu của đồng yên trong năm 2024, khiến các doanh nghiệp Nhật Bản tăng nhập khẩu linh kiện từ Nhật Bản (tăng 2,7% so với năm trước), làm giảm tỷ lệ nội địa hóa tại Việt Nam.

Tuy nhiên, cơ hội cho doanh nghiệp Việt Nam vẫn rộng mở. Khảo sát của JETRO chỉ ra rằng 56,1% doanh nghiệp Nhật Bản tại Việt Nam có kế hoạch mở rộng đầu tư trong 1-2 năm tới, cao hơn nhiều so với mức trung bình 37,7% của ASEAN. Việt Nam hiện đứng đầu khu vực và chỉ xếp sau Ấn Độ, Pakistan về mức độ hấp dẫn đầu tư. Đặc biệt, 50,9% doanh nghiệp Nhật Bản bày tỏ ý định tăng cường mua sắm linh kiện tại Việt Nam, cao nhất trong ASEAN, tập trung vào các ngành như thiết bị điện, điện tử, dệt may và máy móc.

Thách thức lớn nhất hiện nay là năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp Việt Nam. Các doanh nghiệp cần chủ động nắm bắt xu hướng thị trường quốc tế, áp dụng công nghệ mới và chuyển đổi mô hình quản trị theo chuẩn quốc tế. Chuyển đổi số (ứng dụng công nghệ thông tin vào sản xuất) và chuyển đổi xanh (phát triển bền vững, giảm phát thải) là hai xu hướng quan trọng mà doanh nghiệp cần theo đuổi để đáp ứng yêu cầu khắt khe của các đối tác Nhật Bản.

Chuyển đổi số giúp Việt Nam tăng sức cạnh tranh trong chuỗi cung ứng Nhật

Để đáp ứng nhu cầu ngày càng cao của các doanh nghiệp Nhật Bản, Việt Nam cần tập trung phát triển năng lực cạnh tranh mới, trong đó chuyển đổi số đóng vai trò then chốt. Ông Haruhiko Ozasa, Trưởng đại diện JETRO tại Hà Nội, nhấn mạnh tiềm năng của Việt Nam trong lĩnh vực công nghệ thông tin, với 50.000 kỹ sư được đào tạo mỗi năm, con số vượt trội so với nhiều quốc gia. Đây là nguồn lực quan trọng để doanh nghiệp Việt Nam kết hợp công nghệ thông tin vào sản xuất chế tạo, từ đó nâng cao chất lượng và hiệu quả sản xuất.

Một số doanh nghiệp đã áp dụng công nghệ IoT để theo dõi mọi công đoạn sản xuất, giúp tối ưu hóa quy trình và giảm thiểu lãng phí. Ngoài ra, việc sử dụng trí tuệ nhân tạo (AI) để kiểm tra và loại bỏ sản phẩm lỗi cũng đang trở thành xu hướng, giúp đảm bảo chất lượng linh kiện đạt tiêu chuẩn quốc tế. 

Nhìn về tương lai, Tài Chính 247 dự báo rằng ngành công nghiệp hỗ trợ Việt Nam sẽ tiếp tục hưởng lợi từ làn sóng đầu tư của Nhật Bản, đặc biệt trong bối cảnh 56,1% doanh nghiệp Nhật Bản có kế hoạch mở rộng hoạt động.

Với nguồn lực công nghệ thông tin dồi dào và sự hỗ trợ từ các đối tác như JETRO, Việt Nam có tiềm năng trở thành trung tâm cung ứng linh kiện hàng đầu ASEAN, tạo nền tảng vững chắc cho sự phát triển bền vững của ngành công nghiệp chế tạo.