Đề xuất mở rộng Big4 thành Big10 ngân hàng Việt Nam

Big4 ngân hàng Việt Nam cần mở rộng quy mô để giảm rủi ro hệ thống

Sau hơn 74 năm phát triển từ khi Chủ tịch Hồ Chí Minh ký Sắc lệnh số 15/SL thành lập Ngân hàng Quốc gia Việt Nam năm 1951, hệ thống ngân hàng trong nước đã cho thấy sự trưởng thành đáng kể. Tuy nhiên, theo ông Nguyễn Tú Anh – Giám đốc Nghiên cứu Đại học VinUni, nguyên Phó Vụ trưởng Vụ Chính sách tiền tệ Ngân hàng Nhà nước (NHNN), vấn đề “quá lớn để sụp đổ” (too big to fail) đang tạo ra rủi ro đạo đức cho các tổ chức tín dụng lớn.

Khái niệm “too big to fail” trong lĩnh vực tài chính ngân hàng cho rằng các định chế tài chính có quy mô lớn và mối liên kết sâu rộng với nền kinh tế, nếu sụp đổ sẽ kéo theo hậu quả nghiêm trọng cho toàn hệ thống. Điều này khiến nhà nước thường phải can thiệp để tránh đổ vỡ dây chuyền, tạo ra tâm lý “an toàn tuyệt đối” cho các ngân hàng lớn.

Ông Tú Anh nhấn mạnh rằng ngân hàng hiện nay đã đủ lớn để phải tự kiểm soát rủi ro, chứ không thể trông chờ NHNN lo thay. Để giải quyết vấn đề này, chuyên gia đề xuất xóa bỏ cơ chế hạn mức tín dụng, mở đường cho nhiều ngân hàng có cơ hội vươn lên về quy mô.

“Hệ thống không nên chỉ có Big4. Nếu tạo điều kiện, hoàn toàn có thể hình thành Big10. Khi đó, một ngân hàng có thể gục, nhưng các ngân hàng còn lại đủ sức duy trì ổn định cho toàn hệ thống”, ông Tú Anh phân tích.

Thế giới chấp nhận phá sản ngân hàng như quy luật thị trường tự nhiên

Trong khi Việt Nam vẫn thận trọng với khái niệm phá sản, trên thế giới việc một ngân hàng đóng cửa được coi là diễn biến bình thường trong cơ chế vận hành thị trường. Chỉ trong hai năm 2023 và 2024, thị trường Mỹ đã chứng kiến hàng loạt ngân hàng bị đóng cửa do mất thanh khoản, khủng hoảng niềm tin và làn sóng rút tiền hàng loạt từ khách hàng.

Cuối tháng 4/2024, Republic First Bank – ngân hàng quy mô nhỏ với khoảng 6 tỉ USD tài sản – bị giới chức bang Pennsylvania ra quyết định đóng cửa. Cơ quan Bảo hiểm Tiền gửi Liên bang Mỹ (FDIC) ngay lập tức tiếp quản tài sản và sắp xếp bán lại cho Fulton Bank. Toàn bộ tiền gửi của khách hàng được bảo toàn, các chi nhánh tiếp tục hoạt động bình thường.

Năm 2023, nước Mỹ chứng kiến năm vụ phá sản lớn, trong đó có những cái tên đáng chú ý như Silicon Valley Bank, Signature Bank và Silvergate Bank. Điều quan trọng là các vụ phá sản này không gây ra hiệu ứng domino (lan tỏa tiêu cực) cho toàn hệ thống tài chính.

Ví dụ điển hình khác là sự sụp đổ của Credit Suisse với tác động toàn cầu. Ngân hàng UBS đã mua lại Credit Suisse với sự hỗ trợ của Ngân hàng Trung ương Thụy Sĩ (SNB). Thương vụ được thực hiện nhanh chóng thông qua sắc lệnh khẩn cấp của Chính phủ Thụy Sĩ mà không cần ý kiến cổ đông.

Sự sụp đổ này chấm dứt thương hiệu tồn tại 167 năm của Credit Suisse, một trong những ngân hàng đầu tư lớn nhất châu Âu. Tuy nhiên, các chuyên gia nhận định trường hợp này cho thấy sự sụp đổ không phải luôn xấu, mà là phần tự nhiên và cần thiết trong chu kỳ kinh tế.

Hệ thống ngân hàng Việt Nam đủ vững để áp dụng cơ chế phá sản có kiểm soát

Câu hỏi được đặt ra là liệu hệ thống ngân hàng Việt Nam đã đủ vững để cho phép một ngân hàng phá sản mà không làm rung chuyển toàn hệ thống? Theo ông Nguyễn Tú Anh, tại Việt Nam, cơ chế phá sản các ngân hàng thương mại cổ phần vẫn phải cân nhắc rất nhiều do lo ngại hiệu ứng lan tỏa. Tuy nhiên, trường hợp Credit Suisse đã chứng minh sự sụp đổ không ảnh hưởng mấy đến toàn hệ thống.

Hệ thống ngân hàng Việt Nam hiện nay đã minh bạch hơn rất nhiều, không còn hoạt động trong “bức màn kín” như trước. Sự liên kết hiện không đủ mạnh để gây hiệu ứng domino nếu một đơn vị phá sản.

Cùng với sự phát triển của hệ thống giám sát, năng lực quản trị rủi ro và hành lang pháp lý ngày càng hoàn thiện, Việt Nam hoàn toàn có cơ sở để áp dụng nguyên tắc thị trường trong xử lý rủi ro. Nếu một ngân hàng hoạt động yếu kém, không kiểm soát được rủi ro, phương án phá sản có thể rẻ hơn nhiều cho nền kinh tế.

Trong quá khứ, sự thận trọng là cần thiết khi hệ thống còn non yếu. Những thương vụ mua lại bắt buộc toàn bộ cổ phần với giá 0 đồng là minh chứng điển hình – đây đều là các ngân hàng yếu kém, âm vốn và không thể tái cơ cấu. Trường hợp Ngân hàng TMCP Sài Gòn (SCB) rơi vào diện kiểm soát đặc biệt từ năm 2022 cũng phản ánh xu hướng ưu tiên ổn định trong giai đoạn vừa qua.

Xu hướng thị trường ngân hàng và cơ hội đầu tư trong bối cảnh mới

Theo đánh giá của Tài Chính 247, sự trưởng thành của hệ thống và cơ quan quản lý đang mở ra khả năng cân nhắc sử dụng công cụ phá sản một cách chủ động và có kiểm soát. Không chỉ là biện pháp thanh lọc, đây còn là thông điệp răn đe rõ ràng đối với các tổ chức tín dụng yếu kém.

Việc hình thành Big10 thay vì chỉ Big4 sẽ tạo ra cạnh tranh lành mạnh hơn, giảm rủi ro tập trung và nâng cao chất lượng dịch vụ. Các ngân hàng vừa và nhỏ sẽ có cơ hội phát triển mạnh mẽ hơn khi được dỡ bỏ rào cản hạn mức tín dụng.

Đối với nhà đầu tư, xu hướng này mở ra cơ hội đầu tư vào cổ phiếu các ngân hàng có tiềm năng tăng trưởng cao. Tuy nhiên, cần lưu ý rằng cơ chế phá sản cũng tăng rủi ro đầu tư, đòi hỏi nhà đầu tư phải nghiên cứu kỹ lưỡng tình hình tài chính và khả năng quản trị rủi ro của từng ngân hàng.

Các doanh nghiệp nên chuẩn bị tinh thần cho việc đánh giá kỹ hơn uy tín và năng lực tài chính của ngân hàng đối tác. Việc đa dạng hóa quan hệ sẽ trở nên quan trọng hơn để giảm rủi ro phụ thuộc vào một tổ chức tín dụng.

Đề xuất mở rộng từ Big4 thành Big10 và áp dụng cơ chế phá sản đánh dấu bước chuyển mình quan trọng của hệ thống tài chính Việt Nam. Điều này không chỉ giúp giảm rủi ro hệ thống mà còn thúc đẩy cạnh tranh, nâng cao kỷ luật thị trường. Tuy thách thức không nhỏ, cơ hội phát triển bền vững và minh bạch hơn đang mở ra cho toàn ngành ngân hàng.