Fintech và ngân hàng số thách thức vị thế tiết kiệm truyền thống

Ngân hàng số thuần túy gia nhập cuộc đua huy động vốn

Thị trường tiết kiệm Việt Nam đang chứng kiến sự xuất hiện của một lực lượng mới – các ngân hàng số thuần túy hoạt động hoàn toàn không có chi nhánh vật lý. Những tổ chức tài chính này đang nhanh chóng định hình vị thế riêng nhờ mô hình vận hành tinh gọn và dựa trên nền tảng công nghệ hiện đại.

Lợi thế cạnh tranh chính của ngân hàng số nằm ở việc cắt giảm đáng kể chi phí vận hành. Không có mạng lưới chi nhánh hay phòng giao dịch truyền thống, các ngân hàng này tiết kiệm được chi phí nhân sự, mặt bằng và quy trình thủ công. Kết hợp với nhu cầu thu hút khách hàng trong giai đoạn đầu phát triển, một số ngân hàng số đã đưa ra mức lãi suất gửi tiết kiệm nhỉnh hơn ở các kỳ hạn ngắn và trung hạn so với mặt bằng chung.

Bên cạnh ưu đãi lãi suất, các ngân hàng số còn tiên phong nhiều tính năng mới khiến trải nghiệm gửi tiết kiệm trên ứng dụng có điểm khác biệt so với hệ thống ngân hàng truyền thống. Tuy nhiên, việc gửi tiền vào ngân hàng không có phòng giao dịch vật lý cũng đặt ra thách thức về niềm tin đối với nhiều khách hàng, đặc biệt những người chưa quen với giao dịch tài chính thuần số.

Fintech mở rộng “cuộc chơi” với các gói tích lũy trá hình

Dòng tiền nhàn rỗi của người dân không chỉ tập trung trong hệ thống ngân hàng mà còn phân tán ở nhiều nơi, từ ví điện tử, tài khoản chứng khoán đến các ứng dụng đầu tư và nền tảng fintech. Tận dụng xu hướng này, nhiều tổ chức đã tung ra các gói “tích lũy” – sản phẩm lai giữa tiết kiệm và đầu tư để thu hút và giữ chân dòng tiền trong hệ sinh thái.

Hiện tại, các fintech chủ yếu triển khai hai hình thức gửi tiền. Thứ nhất là đóng vai trò trung gian gửi tiết kiệm, người dùng vẫn gửi tiền vào tài khoản tiết kiệm tại ngân hàng truyền thống nhưng thao tác qua nền tảng ví điện tử hoặc ứng dụng tài chính. Đây vẫn là sản phẩm gửi tiết kiệm thực thụ, được bảo hiểm tiền gửi và có pháp lý rõ ràng.

Thứ hai, ngày càng phổ biến hơn, là các ví tiền và gói tích lũy trá hình – thực chất là hình thức ủy thác đầu tư được đóng gói như tài khoản tiết kiệm linh hoạt. Dù các fintech đã ghi chú rõ đây là sản phẩm tài chính, sản phẩm đầu tư hợp tác giữa nhiều bên, nhưng lại cam kết chắc nịch “không thất thoát 1 đồng”.

Một số gói tích lũy niêm yết mức lãi suất rất hấp dẫn, thậm chí lên tới 10% mỗi năm, cao hơn đáng kể so với lãi suất tiết kiệm ngân hàng. Các nền tảng còn áp dụng ưu đãi trả lãi mỗi ngày nhằm tạo cảm giác “tiền đẻ ra tiền” liên tục, thu hút người dùng để tiền càng lâu càng tốt. Người dùng có thể nạp rút linh hoạt, không kỳ hạn cố định, tuy nhiên vẫn có “thời điểm bảo trì” khiến dòng tiền không thể luân chuyển ngay lập tức.

Rủi ro tiềm ẩn và thách thức pháp lý trong thị trường tài chính số

Các chuyên gia trong lĩnh vực tài chính ngân hàng nhấn mạnh, sự khác biệt giữa gửi tiết kiệm ngân hàng và các gói tích lũy trá hình không chỉ ở mức độ rủi ro mà còn ở tính minh bạch và trách nhiệm pháp lý. Trong khi tiền gửi tiết kiệm được pháp luật bảo vệ, có bảo hiểm tiền gửi rõ ràng và chịu sự giám sát chặt chẽ của Ngân hàng Nhà nước, thì các gói tích lũy dạng hợp tác đầu tư lại nằm ngoài “vùng phủ sóng” của cơ chế bảo vệ này.

Không chỉ fintech, các công ty chứng khoán cũng từng tận dụng dòng tiền nhàn rỗi thông qua thoả thuận cho phép nhà đầu tư hưởng lãi suất trên số tiền chưa phát sinh giao dịch trong tài khoản, khi dòng “tiền chờ” này lên tới hàng chục ngàn tỉ đồng. Hoạt động này đã nhanh chóng bị Ủy ban Chứng khoán Nhà nước tuýt còi vào cuối năm 2023, cảnh báo về việc có thể khiến nhà đầu tư hiểu rằng công ty chứng khoán có chức năng nhận tiền gửi như tổ chức tín dụng.

Theo Tài Chính 247, giới phân tích cho rằng về bản chất, đã là đầu tư thì không thể tuyệt đối an toàn. Mọi hình thức đầu tư đều tiềm ẩn rủi ro và không có sự đảm bảo chắc chắn nào tương đương với gửi tiết kiệm được Ngân hàng Nhà nước bảo lãnh. Nếu người dùng không phân biệt rõ giữa “lãi suất cao” và “an toàn vốn”, sự nhập nhằng này có thể khiến nhiều người trả giá bằng chính khoản tiền họ tin là “gửi để dành”.

Đối với ngân hàng số, sự phụ thuộc hoàn toàn vào nền tảng công nghệ khiến các tổ chức này đứng trước nhiều rủi ro tiềm ẩn, từ sự cố hệ thống, lỗi bảo mật đến các cuộc tấn công mạng. Việc không thể “tận mắt thấy, tai nghe” hay tìm đến địa điểm cụ thể trong trường hợp có vấn đề phát sinh khiến không ít người tỏ ra thận trọng.

Cuộc cạnh tranh trong thị trường gửi tiền đang trở nên khốc liệt hơn bao giờ hết với sự tham gia của các ngân hàng số và nền tảng fintech. Trong khi các sản phẩm mới mang lại nhiều tiện ích và lãi suất hấp dẫn, người tiêu dùng cần trang bị kiến thức để phân biệt rõ giữa tiết kiệm và đầu tư, hiểu rõ mức độ rủi ro và khung pháp lý bảo vệ quyền lợi của từng loại hình. Thị trường tài chính số đang mở ra nhiều cơ hội nhưng cũng đòi hỏi sự thận trọng và hiểu biết từ phía người tham gia.