USD biến động và vàng tăng giá: Các ngân hàng nhanh tay thu lãi nghìn tỷ

Trong báo cáo ngành ngân hàng mới đây, các chuyên gia FiinRatings nhận định thu nhập ngoài lãi toàn ngành tăng lên khoảng 23% tổng thu nhập hoạt động (TOI) trong 6 tháng đầu năm 2025 (so với khoảng 22% năm 2024), nhờ giao dịch ngoại hối và vàng tăng mạnh, trong khi thu nhập từ phí dịch vụ duy trì ổn định.

Trong đó, thu nhập từ ngoại hối và vàng tăng mạnh giai đoạn 2024 và 6 tháng đầu năm 2025, tăng 18% so với 2023 và 42% so với cùng kỳ nhờ biến động tỷ giá VND và chênh lệch giá vàng trong nước – quốc tế mở rộng, kéo theo can thiệp của Ngân hàng Nhà nước (NHNN).

Thực tế, trong năm 2024, nhiều ngân hàng ghi nhận khoản lãi đáng kể từ hoạt động kinh doanh vàng, đặc biệt là nhóm ngân hàng quốc doanh. Cụ thể, Agribank ghi nhận khoản lãi 4.539 tỷ đồng từ mảng kinh doanh vàng và ngoại hối, cao hơn gấp 2 lần so với năm 2023.

Tương tự, các ngân hàng như Vietcombank và BIDV cũng ghi nhận khoản thu hơn 64 tỷ đồng và hơn 46,7 tỷ đồng từ khoản mục liên quan đến vàng trong năm 2024 dù năm 2023 không có khoản mục này.

Ngoài ra, hai ngân hàng TMCP tư nhân tham gia đấu thầu vàng miếng trong năm 2024 là MSB và Eximbank cũng ghi nhận khoản thu nhập từ kinh doanh vàng và ngoại tệ tăng đột biến so với năm trước đó. MSB ghi nhận hơn 1.700 tỷ đồng lãi thuần từ kinh doanh vàng và ngoại tệ trong khi Eximbank ghi nhận khoản lãi thuần hơn 30 tỷ đồng từ hoạt động kinh doanh vàng.

Dự báo triển vọng lợi nhuận nửa cuối năm 2025 và 2026, các chuyên gia FiinRatings cho rằng các ngân hàng quốc doanh sẽ tiếp tục cải thiện ROA nhờ lợi thế quy mô với giao dịch ngoại hối và vàng trở thành các động lực chính.

Đồng quan điểm, các chuyên gia VDSC cũng nhận định những chính sách cải cách toàn diện đối với thị trường vàng, đặc biệt là Nghị định số 232/2025/NĐ-CP (Nghị định 232) sẽ có tác động đáng kể đến hoạt động của các ngân hàng.

Cụ thể, Nghị định này quy định việc thanh toán mua, bán vàng có giá trị từ 20 triệu đồng trong ngày trở lên của một khách hàng phải được thực hiện qua tài khoản ngân hàng. Quy định này nhằm tăng tính minh bạch cho thị trường vàng, chống rửa tiền và đồng thời tích hợp chặt chẽ hoạt động kinh doanh vàng vào hệ thống tài chính ngân hàng khi chuyển dòng tiền mặt thanh toán các giao dịch vàng trước đây sang kênh ngân hàng.

“Với giá trị giao dịch vàng miếng năm 2024 trên thị trường chính thức ước đạt 4 tỷ USD theo số liệu khối lượng của Hội đồng vàng thế giới, chúng tôi kỳ vọng quy định này có thể giúp bổ sung tiền gửi CASA với giá trị ước tính hàng tỷ đô cho hệ thống ngân hàng từ các giao dịch vàng, chưa kể doanh thu phí giao dịch liên quan. Các ngân hàng dẫn đầu về thị phần tiền gửi như nhóm Big 4 (chiếm 54% thị phần năm 2024), và MB, VPBank, Techcombank, ACB chiếm 22% thị phần 2024) sẽ được hưởng lợi từ việc gia tăng nguồn tiền CASA này”, các chuyên gia VDSC nhận định.

Bên cạnh đó, Nghị định 232 cũng cho phép các ngân hàng thương mại có vốn điều lệ trên 50.000 tỷ đồng tham gia sản xuất vàng miếng. Tính đến 30/6/2025, có 8 ngân hàng thương mại thỏa mãn điều kiện này, bao gồm BIDV, VietinBank, Vietcombank, Agribank, MB, Techcombank, VPBank và ACB.

Tuy nhiên, theo các chuyên gia VDSC, hoạt động này có thể không thực sự hấp dẫn đối với các ngân hàng, chủ yếu vì biên lợi nhuận thấp (biên gộp bình quân dưới 5%), rủi ro thị trường cao và không phù hợp với mô hình kinh doanh cốt lõi của ngân hàng thương mại.

Điểm tiếp theo liên quan đến tiến trình cải cách thị trường vàng là kế hoạch thành lập sàn giao dịch vàng tập trung khi hồi tháng 5/2025 Chính phủ đã yêu cầu NHNN nghiên cứu về điều này.

Đến nay, dự án đang trong giai đoạn nghiên cứu và chuẩn bị. NHNN đang cân nhắc ba mô hình: sàn vàng quốc gia độc lập, tích hợp vào sàn hàng hóa hiện có, hoặc gắn với trung tâm tài chính quốc tế (như tại TP.HCM, Đà Nẵng).

VDSC cho rằng, nhiều khả năng sàn vàng hoạt động theo mô hình tập trung dưới sự quản lý của cơ quan Nhà nước (gần giống mô hình của Trung Quốc).

“Trong mô hình này, các ngân hàng thương mại có thể đóng vai trò là trung gian giao dịch, nhà cung cấp dịch vụ tài chính liên quan đến vàng (như tài khoản vàng, nền tảng giao dịch trực tuyến, sản phẩm phái sinh). Nhìn chung, chúng tôi kỳ vọng việc thành lập sàn vàng tập trung sẽ giúp huy động được lượng vàng lớn trong dân vào lưu thông trong hệ thống ngân hàng, thay vì giao dịch phi tập trung qua các công ty vàng, bạc đá quý như hiện nay, từ đó, cho phép các ngân hàng mở rộng cho vay sản xuất và đầu tư, góp phần thúc đẩy GDP. Rõ ràng, điều này sẽ giúp làm gia tăng CASA và phí dịch vụ liên quan giao dịch vàng”, phía VDSC nhận định.

Trong đó, 8 ngân hàng đủ điều kiện nhập khẩu nguyên liệu vàng, sản xuất vàng miếng sẽ có lợi thế hơn trong việc sớm được triển khai nền tảng giao dịch trung gian nhờ khả năng tự chủ về nguồn vàng vật chất để hỗ trợ thanh toán hoặc lưu ký vàng trên sàn giao dịch vàng tập trung.